Quy định đào tạo, diễn tập PCCC cho công ty 2026: Hướng dẫn đầy đủ

Trong đợt kiểm tra PCCC định kỳ tại các khu công nghiệp Chơn Thành và Đồng Phú (Bình Phước) cuối năm 2025, hơn 30 doanh nghiệp bị lập biên bản xử phạt vì không tổ chức đào tạo và diễn tập PCCC đúng quy định. Mức phạt dao động từ 5 triệu đến 20 triệu đồng cho mỗi lần vi phạm — cao gấp nhiều lần so với chi phí tổ chức một khóa huấn luyện.

Bài viết này tổng hợp đầy đủ quy định đào tạo PCCC cho doanh nghiệp theo Luật PCCC 2024, Nghị định 50/2024/NĐ-CP và Thông tư 149/2020/TT-BCA: ai phải học, học gì, học bao lâu, diễn tập mấy lần một năm và lưu hồ sơ như thế nào để đáp ứng khi thanh tra.

Mục lục

• Vì sao công ty bắt buộc đào tạo PCCC?
• Đối tượng nào trong công ty cần được đào tạo PCCC?
• Nội dung đào tạo PCCC theo quy định
• Tần suất đào tạo và diễn tập theo loại cơ sở
• Thời gian đào tạo tối thiểu
• Cơ quan nào tổ chức đào tạo và cấp chứng chỉ?
• Hồ sơ đào tạo PCCC cần lưu trữ
• Mức phạt nếu không đào tạo PCCC
• Câu hỏi thường gặp
• Kết luận

Vì sao công ty bắt buộc đào tạo PCCC?

Cơ sở pháp lý trực tiếp là Điều 33 Luật Phòng cháy và chữa cháy (sửa đổi 2024). Điều khoản này quy định rõ: người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức huấn luyện nghiệp vụ phòng cháy, chữa cháy cho toàn bộ cán bộ, nhân viên thuộc quyền quản lý.

Trách nhiệm này không phụ thuộc vào quy mô doanh nghiệp. Công ty 5 người hay nhà máy 500 người đều cùng nghĩa vụ, chỉ khác về quy mô tổ chức.

Lý do thực tiễn đằng sau quy định này cũng rõ ràng. Theo thống kê của Cục Cảnh sát PCCC và Cứu nạn cứu hộ, phần lớn thiệt hại trong các vụ cháy tại doanh nghiệp xuất phát từ hai nguyên nhân chính: nhân viên không biết cách sử dụng bình chữa cháy tại chỗ, và không có quy trình thoát nạn được tập luyện trước. Đám cháy nhỏ có thể khống chế trong 2-3 phút nếu người tại chỗ biết xử lý đúng. Nếu không, nó lan rộng trong vòng 5 phút trước khi lực lượng chuyên nghiệp đến nơi.

Nghị định 50/2024/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ PCCC, có hiệu lực từ tháng 5/2024, tiếp tục củng cố nghĩa vụ này khi yêu cầu cơ sở phải có nhân lực được huấn luyện đúng quy định mới đủ điều kiện hoạt động trong một số lĩnh vực nguy hiểm cháy nổ.

Đối tượng nào trong công ty cần được đào tạo PCCC?

Theo Thông tư 149/2020/TT-BCA của Bộ Công an, quy định đào tạo PCCC áp dụng cho bốn nhóm đối tượng trong doanh nghiệp:

Nhóm 1 — Đội PCCC cơ sở (chỉ huy và thành viên). Đây là nhóm chịu yêu cầu đào tạo cao nhất. Chỉ huy đội phải nắm vững kỹ thuật chữa cháy, điều hành thoát nạn và phối hợp với lực lượng Cảnh sát PCCC khi họ đến hiện trường. Thành viên đội cần thành thạo vận hành thiết bị và thực hiện lệnh chỉ huy theo phương án đã luyện tập.

Nhóm 2 — Nhân viên làm việc tại khu vực có nguy cơ cháy nổ. Nhóm này bao gồm công nhân xưởng sản xuất, kho nguyên liệu, buồng máy, khu vực hàn cắt, khu vực chứa hóa chất và nhiên liệu. Nội dung đào tạo tập trung vào nhận diện nguồn gây cháy và phản ứng đúng trong 2 phút đầu tiên.

Nhóm 3 — Nhân viên mới. Quy định yêu cầu đào tạo cơ bản trong tháng đầu tiên nhận việc, trước khi được giao làm việc tại bất kỳ khu vực nào. Đây là điều mà nhiều doanh nghiệp bỏ sót, dẫn đến vi phạm khi thanh tra.

Nhóm 4 — Toàn bộ nhân viên. Tất cả nhân viên, kể cả bộ phận văn phòng, phải tham gia đào tạo PCCC cơ bản định kỳ hàng năm hoặc 2 năm một lần tùy loại cơ sở. Nội dung tối thiểu gồm nhận biết tín hiệu báo cháy, đường thoát nạn và cách sử dụng bình chữa cháy xách tay.

Nội dung đào tạo PCCC theo quy định

Thông tư 149/2020/TT-BCA quy định năm nhóm nội dung huấn luyện bắt buộc:

1. Kiến thức pháp luật và lý thuyết cháy. Học viên cần nắm quyền và nghĩa vụ PCCC theo Luật PCCC 2024, nguyên nhân phổ biến gây ra cháy (nhiệt, oxy, nhiên liệu), phân loại đám cháy theo chất liệu (A, B, C, D, E) để chọn đúng phương tiện dập tắt.

2. Kỹ năng vận hành thiết bị. Đây là phần thực hành quan trọng nhất. Học viên thực hành sử dụng bình chữa cháy bột ABC, bình CO2, cuộn vòi chữa cháy vách tường và hộp chữa cháy họng khô. Thực hành phải được thực hiện với thiết bị thật, không chỉ xem video.

3. Quy trình ứng phó sự cố. Chuỗi hành động theo thứ tự: phát hiện cháy — báo động (chuông + gọi 114) — cúp điện khu vực — chữa cháy ban đầu bằng bình tại chỗ — hướng dẫn thoát nạn theo sơ đồ đã học. Quy trình này phải được luyện tập theo tình huống giả lập, không chỉ đọc thuộc lòng.

4. Sơ cứu nạn nhân. Học viên được hướng dẫn sơ cứu người hít khói (đặt nằm, nghiêng đầu, thông đường thở), sơ cứu bỏng và hỗ trợ di chuyển người bị thương ra khỏi vùng nguy hiểm trước khi cứu thương đến.

5. Kỹ năng chỉ huy đội PCCC cơ sở. Nội dung này chỉ áp dụng cho chỉ huy đội: lập phương án chữa cháy theo đặc thù cơ sở, phân công nhiệm vụ trong tình huống khẩn cấp, điều phối phối hợp với Cảnh sát PCCC và đội cứu thương.

Tần suất đào tạo và diễn tập theo loại cơ sở

Lưu ý: Phân loại cơ sở theo mức độ nguy hiểm cháy nổ dựa trên Phụ lục I và Phụ lục II của Nghị định 50/2024/NĐ-CP. Nếu chưa xác định cơ sở mình thuộc loại nào, doanh nghiệp có thể liên hệ Cảnh sát PCCC cấp huyện để được hướng dẫn phân loại chính thức trước khi lên kế hoạch đào tạo.

Riêng với kịch bản diễn tập PCCC nhà xưởng, buổi diễn tập phải được lập biên bản, ghi rõ tình huống giả định, lực lượng tham gia, thời gian phản ứng và kết quả đánh giá. Biên bản này là tài liệu bắt buộc khi thanh tra kiểm tra.

Thời gian đào tạo tối thiểu

Theo Thông tư 149/2020/TT-BCA, thời lượng đào tạo tối thiểu được phân theo đối tượng:

Đội PCCC cơ sở (chỉ huy và thành viên): Tối thiểu 30 giờ/năm, trong đó lý thuyết chiếm tối đa 50%, phần còn lại là thực hành vận hành thiết bị và diễn tập tình huống. Với các cơ sở đặc biệt nguy hiểm, thời lượng thực tế thường cao hơn do tần suất đào tạo 2 lần/năm.

Nhân viên thường (toàn bộ, trừ đội PCCC cơ sở): 8 đến 16 giờ/năm, tùy loại cơ sở. Khóa đào tạo có thể tổ chức tập trung 1-2 ngày hoặc chia thành các buổi ngắn. Thực hành sử dụng bình chữa cháy là bắt buộc, không được thay thế bằng xem video hay đọc tài liệu.

Nhân viên mới: Tối thiểu 4 giờ trong tháng đầu tiên nhận việc, trước khi được giao công việc tại khu vực có nguy cơ cháy. Nội dung rút gọn gồm: nhận biết tín hiệu báo cháy, đường thoát nạn của toàn bộ tòa nhà/xưởng và cách sử dụng bình chữa cháy xách tay loại ABC.

Xem thêm về cấu trúc và trách nhiệm của đội PCCC cơ sở để nắm rõ ai phải tham gia nhóm đào tạo cường độ cao này.

Cơ quan nào tổ chức đào tạo và cấp chứng chỉ?

Theo Thông tư 149/2020/TT-BCA, hai nhóm tổ chức có thẩm quyền thực hiện huấn luyện và cấp chứng chỉ:

Nhóm 1 — Cơ quan Nhà nước: Cảnh sát PCCC và Cứu nạn cứu hộ cấp tỉnh (Công an tỉnh Đồng Nai), Cảnh sát PCCC cấp huyện (Công an huyện Chơn Thành, Đồng Phú, Hớn Quản...). Đây là lựa chọn không mất chi phí hoặc chi phí rất thấp cho doanh nghiệp nhỏ. Cảnh sát PCCC địa phương thường tổ chức các khóa huấn luyện tập trung cho nhiều cơ sở cùng lúc.

Nhóm 2 — Tổ chức dịch vụ PCCC được cấp phép: Đơn vị có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC (trong đó có dịch vụ huấn luyện) do Bộ Công an cấp. Lựa chọn này phù hợp khi doanh nghiệp cần tổ chức đào tạo riêng, theo lịch nội bộ, với nội dung được thiết kế theo đặc thù cơ sở. VietSafe có Giấy chứng nhận này và đã triển khai đào tạo tại nhiều nhà xưởng trong KCN Bình Phước.

Chứng chỉ được cấp sau khi học viên hoàn thành đủ giờ học và vượt qua bài kiểm tra thực hành. Chứng chỉ do cơ quan Cảnh sát PCCC cấp có giá trị được xác nhận trực tiếp trong hồ sơ thanh tra. Chứng chỉ từ đơn vị dịch vụ được cấp phép cũng được chấp nhận nếu đơn vị đó có giấy phép hợp lệ tại thời điểm đào tạo.

Hồ sơ đào tạo PCCC cần lưu trữ

Khi cơ quan Cảnh sát PCCC đến kiểm tra, họ yêu cầu xuất trình hồ sơ lưu trữ về đào tạo và diễn tập. Thiếu bất kỳ tài liệu nào dưới đây đều có thể bị lập biên bản:

• Biên bản huấn luyện PCCC: ghi rõ ngày tổ chức, địa điểm, nội dung, thời lượng, đơn vị huấn luyện, người phụ trách
• Danh sách học viên có chữ ký xác nhận tham dự: từng người ký tên vào từng buổi học
• Chứng chỉ hoàn thành khóa huấn luyện của từng học viên (bản sao hoặc bản gốc)
• Biên bản diễn tập PCCC: ghi rõ tình huống giả định, lực lượng tham gia, thời gian phản ứng, kết quả đánh giá, kiến nghị khắc phục (nếu có)
• Ảnh hoặc video ghi lại buổi diễn tập (khuyến nghị, tăng độ tin cậy của hồ sơ)
• Phương án chữa cháy cơ sở được phê duyệt (tài liệu liên quan, cần có để diễn tập có cơ sở)

Tất cả hồ sơ phải lưu trữ tối thiểu 5 năm. Nên lưu cả bản giấy có đóng dấu và bản scan kỹ thuật số để dễ tra cứu.

Doanh nghiệp có thể tham khảo thêm bài viết về luật PCCC 2024 cập nhật cho doanh nghiệp để nắm tổng thể các nghĩa vụ pháp lý hiện hành, và bài mức phạt vi phạm PCCC 2026 để biết rõ hậu quả nếu để thiếu hồ sơ.

Mức phạt nếu không đào tạo PCCC

Theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực PCCC, các hành vi vi phạm liên quan đến đào tạo và diễn tập bị xử phạt như sau:

Không tổ chức huấn luyện nghiệp vụ PCCC:

• Cá nhân (người đứng đầu cơ sở): phạt tiền từ 3.000.000 đến 10.000.000 đồng
• Tổ chức (doanh nghiệp): phạt tiền từ 6.000.000 đến 20.000.000 đồng

Không tổ chức diễn tập phương án chữa cháy đúng quy định:

• Cá nhân: phạt tiền từ 3.000.000 đến 5.000.000 đồng
• Tổ chức: phạt tiền từ 6.000.000 đến 10.000.000 đồng

Không lưu trữ hoặc không xuất trình được hồ sơ đào tạo khi kiểm tra: Xếp vào nhóm vi phạm quản lý tài liệu PCCC, phạt cảnh cáo hoặc từ 500.000 đến 1.500.000 đồng với cá nhân, nhân đôi với tổ chức.

Ngoài phạt tiền, cơ quan chức năng có thể buộc doanh nghiệp phải tổ chức huấn luyện, diễn tập bổ sung trong thời hạn nhất định và nộp biên bản kết quả để kiểm tra lại. Tái phạm bị coi là tình tiết tăng nặng, áp dụng mức phạt tối đa của khung.

Chi phí tuân thủ đào tạo thực tế thường dao động từ 5 đến 15 triệu đồng mỗi đợt cho một doanh nghiệp vừa — thấp hơn đáng kể so với mức phạt và thấp hơn nhiều so với thiệt hại thực tế nếu xảy ra cháy mà nhân viên không biết xử lý.

Câu hỏi thường gặp

Công ty có bắt buộc tổ chức đào tạo PCCC không?

Có, bắt buộc. Theo Điều 33 Luật PCCC (sửa đổi 2024), người đứng đầu cơ sở phải tổ chức huấn luyện nghiệp vụ PCCC cho toàn bộ cán bộ, nhân viên. Không thực hiện có thể bị phạt từ 3.000.000 đến 10.000.000 đồng với cá nhân, hoặc 6.000.000 đến 20.000.000 đồng với tổ chức theo NĐ 144/2021/NĐ-CP.

Tần suất tổ chức diễn tập PCCC là bao nhiêu lần mỗi năm?

Tùy theo loại cơ sở. Cơ sở đặc biệt nguy hiểm cháy nổ (kho xăng dầu, khí gas, hóa chất) phải diễn tập 2 lần/năm. Cơ sở có nguy hiểm cháy nổ cao (nhà xưởng, kho lớn) diễn tập 1 lần/năm. Cơ sở thông thường như văn phòng, cửa hàng diễn tập ít nhất 1 lần/2 năm.

Đơn vị nào có thẩm quyền cấp chứng chỉ đào tạo PCCC?

Cảnh sát PCCC và Cứu nạn cứu hộ cấp tỉnh, cấp huyện có thẩm quyền huấn luyện và cấp chứng chỉ. Ngoài ra, tổ chức có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ PCCC do Bộ Công an cấp cũng được phép tổ chức huấn luyện theo quy định của Thông tư 149/2020/TT-BCA.

Nhân viên mới có phải đào tạo PCCC ngay không?

Có. Theo Thông tư 149/2020/TT-BCA, nhân viên mới phải được huấn luyện nghiệp vụ PCCC cơ bản trong tháng đầu tiên kể từ khi nhận việc, trước khi được giao làm việc tại các khu vực có nguy cơ cháy nổ. Nội dung tối thiểu gồm nhận biết nguy cơ cháy, cách báo động và sử dụng bình chữa cháy xách tay.

Đội PCCC cơ sở phải đào tạo bao nhiêu giờ mỗi năm?

Theo Thông tư 149/2020/TT-BCA, thành viên đội PCCC cơ sở phải được huấn luyện tối thiểu 30 giờ mỗi năm, bao gồm cả lý thuyết và thực hành. Trong đó phần thực hành chiếm ít nhất 50% thời lượng, tập trung vào vận hành thiết bị, kỹ thuật chữa cháy và cứu người.

Hồ sơ đào tạo PCCC cần lưu trữ bao nhiêu năm?

Quy định hiện hành yêu cầu lưu trữ hồ sơ liên quan đến an toàn PCCC tối thiểu 5 năm. Hồ sơ đào tạo, diễn tập cần lưu bao gồm: biên bản huấn luyện, danh sách học viên có chữ ký, chứng chỉ hoàn thành khóa học và ảnh hoặc video ghi lại buổi diễn tập.

Doanh nghiệp nhỏ dưới 10 người có cần đào tạo PCCC không?

Có, nhưng quy mô linh hoạt hơn. Mọi cơ sở có hoạt động sản xuất, kinh doanh đều thuộc đối tượng phải tổ chức huấn luyện PCCC theo Điều 33 Luật PCCC 2024. Với cơ sở nhỏ, có thể cử nhân viên tham gia khóa huấn luyện tập trung do Cảnh sát PCCC địa phương tổ chức thay vì tự tổ chức riêng.

Kết luận

Quy định đào tạo PCCC cho doanh nghiệp không phải thủ tục để đối phó với đoàn kiểm tra. Nhân viên được huấn luyện đúng cách sẽ xử lý được đám cháy nhỏ trong 2-3 phút đầu — khoảng thời gian quyết định giữa một sự cố nhỏ và một vụ thiệt hại lớn.

Tóm lại các điểm quan trọng doanh nghiệp cần nắm:

• Luật PCCC 2024 Điều 33 — người đứng đầu chịu trách nhiệm trực tiếp
• Bốn nhóm đối tượng đều phải tham gia, kể cả nhân viên văn phòng và nhân viên mới tháng đầu
• Thời lượng: 30 giờ/năm với đội PCCC cơ sở, 8-16 giờ/năm với nhân viên thường
• Tần suất diễn tập: 1-2 lần/năm tùy loại cơ sở
• Hồ sơ lưu trữ tối thiểu 5 năm
• Phạt 6-20 triệu đồng với tổ chức vi phạm

VietSafe Chi nhánh Bình Phước cung cấp dịch vụ đào tạo và diễn tập PCCC cho doanh nghiệp tại Chơn Thành, Đồng Phú, Hớn Quản và các khu công nghiệp lân cận. Giảng viên có chứng chỉ do Bộ Công an công nhận, nội dung đào tạo thực hành với thiết bị thật, biên bản và chứng chỉ đầy đủ để doanh nghiệp lưu hồ sơ.

Gọi 0986.79.69.79 để trao đổi lịch tổ chức phù hợp với quy mô và lịch hoạt động của doanh nghiệp bạn. Hoặc nhắn Zalo qua zalo.me/0983860114 — đội tư vấn phản hồi trong vòng 30 phút trong giờ hành chính.